مطالعه موردی افزایش عملکرد برنج در مزرعه شبانکیو
این پیوست 1 از مقاله افزایش عملکرد مزرعه است و تمرکز آن بر افزایش عملکرد برنج است.
پیوست – 1: کود دهی – اطلاعات تکمیلی برای بهرهوری حداکثری
رقم طارم، مخصوصا طارم مازند، طارم هاشمی یا طارم علیزایی، نیاز نیتروژنی بالاتری نسبت به ارقام محلی یا پرمحصولتر دارد و حساسیتش به کمبود فسفر هم قابل توجه است. همچنین، نیاز به ریزمغذیها (به خصوص روی و آهن) در این رقم بیشتر دیده میشود.
با توجه به رقم “طارم” (بومی مازندران) و نتایج آزمایش خاک ، نسخه کودی نهایی برای هر هکتار به شکل زیر خواهد بود:
نسخه کودی نهایی برای هر هکتار – رقم برنج طارم (با توجه به نتایج آزمایش خاک)
۱) اصلاحکنندهها و کودهای پایه (مصرف قبل از نشاکاری):
شاید بتوان گفت که این مرحله (قبل از نشاء) مهمترین اثر در افزایش عملکرد برنج دارد و در ضمن با توجه به فاصله زمانی از برداشت سلامت محصول را نیز تضمین میکند.
- کود دامی پوسیده: ۱۰–۱۵ تن (برای ماده آلی و بهبود ساختار خاک)
- گوگرد گرانوله: ۱۵۰–۲۰۰ کیلوگرم (برای کاهش pH و فعالسازی فسفر)
- باکتری تیوباسیلوس: ۵–۱۰ کیلوگرم (برای کمک به گوگرد و حلالیت فسفر)
- سوپرفسفات تریپل (TSP): ۳۵۰–۴۰۰ کیلوگرم (جبران کمبود شدید فسفر)
- سولفات روی (ZnSO₄): ۲۰–۳۰ کیلوگرم (جبران کمبود روی)
نکته: این کودها را با خاک مخلوط کرده و قبل از نشاکاری در سطح مزرعه پخش کنید.
۲) کودهای اصلی (مصرف در مراحل رشد):
الف) نیتروژن (N):
- کل نیتروژن مورد نیاز: ۱۳۰–۱۵۰ کیلوگرم نیتروژن خالص در هکتار (به دلیل پرمصرف بودن رقم طارم)
- معادل اوره: حدود ۲۸۰–۳۳۰ کیلوگرم اوره در کل دوره رشد.
- تقسیمبندی مصرف:
- قبل از نشاکاری (مرحله آمادهسازی زمین): ۳۰٪ از کل اوره (۸۵–۱۰۰ کیلوگرم)
- مرحله پنجهزنی (حدود ۲۰-۲۵ روز پس از نشاکاری): ۴۰٪ از کل اوره (۱۱۰–۱۳۰ کیلوگرم)
- ابتدای ساقهدهی (حدود ۴۵-۵۰ روز پس از نشاکاری): ۳۰٪ از کل اوره (۸۵–۱۰۰ کیلوگرم)
ب) پتاسیم (K):
- با توجه به بالا بودن پتاسیم در خاک، نیاز کودی پایینی دارد.
- مقدار مصرف: صفر تا حداکثر ۵۰ کیلوگرم سولفات پتاسیم (اگر سال قبل کود پتاسه زیادی مصرف نکردهاید، ۵۰ کیلوگرم بزنید؛ در غیر این صورت صفر).
- زمان مصرف: بهتر است همراه با مرحله دوم یا سوم اوره مصرف شود.
۳) محلولپاشیهای تقویتی (در طول فصل رشد):
بسیاری از کشاورزان محلول پاشی کود را انجام نمی دهند و لذا نمی توانند به حداکثر افزایش عملکرد برنج در هکتار برسند.
- محلولپاشی اول (حدود ۲۰ روز پس از نشاکاری، همزمان با پنجهزنی):
- کود کلات روی (Zn): ۱–۲ کیلوگرم در هکتار
- کود کلات آهن (Fe): ۱ کیلوگرم در هکتار (اگر برگها زردی بین رگبرگ داشتند)
- کود کامل میکرو (با نسبت بالا روی و آهن): ۱–۲ کیلوگرم در هکتار
- محلولپاشی دوم (حدود ۳۰-۳۵ روز پس از نشاکاری، شروع ساقه دهی):
- کود کلات روی (Zn): ۱ کیلوگرم در هکتار
- کود کلات منگنز (Mn): ۰.۵–۱ کیلوگرم در هکتار (برای افزایش مقاومت به تنش)
- اوره با غلظت پایین (۳-۵ در هزار): ۱.۵–۲ کیلوگرم در هکتار (برای تأمین نیتروژن سریع)
- نکات محلولپاشی:
- حتماً از آب بدون املاح (آب باران یا آب مقطر) استفاده کنید.
- محلولپاشی را صبح زود یا عصر انجام دهید.
- مخلوط کردن کودها را طبق دستورالعمل سازنده انجام دهید.
“`html
| کود/ماده | مقدار (کیلوگرم) | زمان مصرف | ملاحظات |
|---|---|---|---|
| کود دامی پوسیده | ۱۰–۱۵ تن | قبل از نشاکاری | مخلوط با خاک |
| گوگرد گرانوله | ۱۵۰–۲۰۰ | قبل از نشاکاری | مخلوط با خاک |
| تیوباسیلوس | ۵–۱۰ | قبل از نشاکاری | همراه با گوگرد |
| سوپرفسفات تریپل | ۳۵۰–۴۰۰ | قبل از نشاکاری | جبران فسفر |
| سولفات روی | ۲۰–۳۰ | قبل از نشاکاری | جبران روی |
| اوره | ۲۸۰–۳۳۰ (کل) | قبل نشا (۳۰٪)، پنجهزنی (۴۰٪)، ساقهدهی (۳۰٪) | تقسیم مصرف |
| سولفات پتاسیم | ۰–۵۰ | مرحله پنجهزنی یا ساقهدهی | در صورت نیاز |
| کلات روی + آهن | ۱–۲ کیلوگرم + ۱ کیلوگرم | ۲۰ روز پس از نشا | محلولپاشی |
| کلات روی + منگنز + اوره | ۱ کیلوگرم + ۰.۵–۱ + ۱.۵–۲ | ۳۰-۳۵ روز پس از نشا | محلولپاشی |
“`
توصیه مهم با هدف افزایش عملکرد برنج:
همیشه به وضعیت ظاهری بوتههای برنج توجه کنید. در صورت مشاهده هرگونه علائم کمبود یا مسمومیت، ابتدا با کارشناس کشاورزی منطقه مشورت کرده و در صورت نیاز، محلولپاشیهای تکمیلی انجام دهید. این بررسی و نظارت دائمی سبب افزایش عملکرد برنج منجر میشود.
دستورالعمل خلاصه محلولپاشی (ردیفهای آخر جدول):
محلول پاشی در افزایش عملکرد برنج در هکتار بسیار مؤثر است و نباید نادیده گرفته شود.
۱. آمادهسازی محلول:
- کودهای کلاته (روی، منگنز):
- مقدار دقیق کود مورد نیاز بر اساس دوز توصیه شده در جدول (مثلاً ۲ کیلوگرم برای روی و ۱۵۰ گرم برای منگنز در هکتار) را وزن کنید.
- این مقادیر را ابتدا در مقدار کمی آب (حدود ۵-۱۰ لیتر) به صورت جداگانه یا با هم (در صورت اختلاط مجاز) خوب حل کنید تا کاملاً یکنواخت شوند.
- اوره (در صورت نیاز به عنوان منبع نیتروژن سریع):
- اگر نیاز به اوره برای محلولپاشی دارید، مقدار آن را بسیار محدود کنید (مثلاً ۱ تا ۲ کیلوگرم در هکتار).
- اوره را نیز در مقدار کمی آب حل کنید. توجه: غلظت نهایی اوره در محلول نباید بالا باشد تا از سوختگی برگها جلوگیری شود.
محلول پاشی با اوره و کودهای کلاته موجب افزایش عملکرد برنج میشود.
۲. پر کردن مخزن سمپاش:
- مخزن سمپاش را تا حدود یک سوم یا نیمی از ظرفیت آن با آب پر کنید.
- محلولهای کودی که در مرحله ۱ آماده کردهاید را به مخزن اضافه کنید.
- مخزن را به آرامی هم بزنید تا مواد کاملاً مخلوط شوند.
- سپس، مخزن را باقیمانده آب پر کنید تا به حجم نهایی مورد نظر برای پوشش کل هکتار برسد (معمولاً بین ۲۰۰ تا ۱۰۰۰ لیتر بسته به نوع سمپاش و نیاز به پوشش).
- مجدداً مخزن را به خوبی هم بزنید.
۳. زمان و نحوه پاشش:
- زمان مناسب: محلولپاشی را در اواخر بعد از ظهر یا اوایل صبح، زمانی که هوا خنک است و باد ملایم میوزد، انجام دهید. از پاشش در ساعات گرم روز، زیر نور مستقیم آفتاب شدید، یا زمانی که احتمال بارندگی وجود دارد، خودداری کنید.
- نحوه پاشش: سمپاش را تنظیم کنید تا محلول به صورت ریز و یکنواخت بر روی تمام قسمتهای برگها، به خصوص سطح زیرین برگها، اسپری شود. حرکت سمپاش باید آهسته و پیوسته باشد تا از تجمع بیش از حد محلول در یک نقطه جلوگیری شود.
توجه شود بدون توجه به زمان و نحوه پاشش کود نمی توان به نتیجه افزایش عملکرد برنج امید داشت.
نکات ایمنی و فنی در افزایش عملکرد برنج:
- سازگاری کودها: قبل از مخلوط کردن کودها با هم یا با سموم دیگر، حتماً از سازگاری آنها اطمینان حاصل کنید (به برچسب کودها مراجعه کنید).
- غلظت: همواره به دوز توصیهشده روی بستهبندی کودها و دستورالعملهای ارائه شده دقت کنید. مصرف بیش از حد میتواند باعث مسمومیت گیاه شود.
- شستشو: پس از اتمام کار، مخزن سمپاش و نازلها را به خوبی با آب شستشو دهید.
- آب: کیفیت آب مورد استفاده (pH، سختی) میتواند بر کارایی کود تأثیر بگذارد. در صورت نیاز، pH آب را تنظیم کنید.
در کل برای افزایش عملکرد برنج علاوه بر تغییر مشخصات خاک و آبرسانی صحیح به مزرعه حتما باید از یک رژیم کوددهی مناسب و علمی بهره جست. البته باید توجه داشت که مصرف کود بیشتر لزوماً موجب افزایش عملکرد برنج نمیشود و میتواند آلودگی شیمیایی برنج را در پی داشته باشد.
منابع:
نمونه دستورالعمل افزایش عملکرد برنج
