مشاوره بهره برداری و نگهداری
مدیریت بهره برداری از زمینهای زراعی
مشاوره بهره برداری می تواند جامع ارائه شود و خود این مشاوره از خدمات زیر تشکیل شده است.
- ارتقاء تولید
- مشاوره محصول و بازار
- مشاوره قرارداد بهره برداری
- مشاوره سرمایه گذاری
- مشاوره فنی و اقتصادی
مدیریت بهرهبرداری به معنای بهرهگیری از زمینها، باغات ، تأسیسات ، شرایط و امکانات موجود برای تولید محصولات کشاورزی است. افزایش عملکرد و تولید در هکتار و سازماندهی کانالهای فروش دو هدف اصلی و حفظ وضعیت و منابع و امکانات موجود و ارتقاء بهرهوری از منابع و برنامه ریزی کاشت ، داشت و برداشت استراتژیهای اصلی هستند.
تعیین و تأمین حجم مناسبی از سرمایه در گردش از دغدغه های مهم بهره برداری از مزارع و باغات است.
عملکرد مطلوب اقتصادی باغ (فروش منهای بهای تمام شده) در حال حاضر به ازای هر هکتار 600 تا 1.2 میلیارد تومان است. (معادل 50 تا 120 تن در هکتار محصول مرکبات – رکورد مازندران 159 تن در هکتار است که مربوط به باغ آقای هوشنگ ملکی است.)
این شاخص برای زمینهای زراعی آبی با محصول شالی و به صورت نصفه کاری 300 میلیون تومن در هکتار معادل 15 بار شالی در هکتار است که به ازای هر بار 20 میلیون تومان محاسبه شده است. در سال 1400 از باری 1.8 میلیون تومان طارم هاشمی شروع شد تا 2.5 میلیون تومان در آبان ماه رسید. آنالیز شالیکوبی بار هم پیوست شده است.
شرح مشاوره بهره برداری
در جریان این مشاوره ابتدا ، وضع موجود شرایط باغ یا مزرعه ثبت میشود. Baselining – موقعیت زمین ، سابقه زمین و عملکرد کنونی نیز در گزارش درج میشود.
مشخصات تأسیسات و امکانات
یکی از بخشهای مهم مشاوره بهره برداری بررسی و تحلیل مشخصات تأسیسات و امکانات مزرعه یا باغ است. بررسی مشخصات چاه شامل عمق ، نوع چاه ، تک جداره ، دو جداره ، قطر غلاف بیرونی مثلاً 12 اینچ و داخلی 8 و ظرفیت نامی (پروانه) …. متر مکعب در ساعت. وضعیت چاه مثلا حجم ماسه دهی ، سابقه چاه و تعمیرات آن. میزان انحراف محور چاه وضعیت آبخوان و چشمههای چاه میزان آبدهی و روند کاهشی یا افزایشی.
پمپ مناسب نصب روی این چاه
به عنوان نمونه پمپ شناور 4 اینچ با آبدهی 40 متر مکعب بر ساعت 5 طبقه. که پمپیران 271/5 با موتور 6E با توان 5.5 کیلووات استفاده کرد. برق سه فاز کشاورزی 50 آمپر
بررسی مشکلات عمده مزرعه
مشاوره بهره برداری بدون بررسی مشکلات مزرعه عملاً کامل نیست. به عنوان نمونه در بررسی مزرعه شبان کیو مواردی نظیر عدم نگهداری مناسب چاه و تخریب چاه دو بار در ده سال ، کشت برنج نامنطبق با شرایط زمین ، عدم تقویت زمین طی سالها ، تعویق زمان نشا ، استفاده به برنامه از کود و سم و فعالیت کم نیروی انسانی ، علت اصلی کاهش و افت کیفیت محصول تشخیص داده شد.
انجام آزمایشات
آزمایش آب و خاک قبل از برنامه ریزی محصول انجام میشود.
برنامه ریزی محصول
بر اساس نتایج آزمایشات برنامه ریزی بهترین محصول برای هر زمین انجام می شود.
بهره برداری
نمونه ای از فرآیند بهره برداری در زیر آمده است. با زماندهی به این برنامه می توان تحلیل نسبتاً دقیقی روی این فرآیند به دست آورد و در صورت نیاز آنرا اصلاح نمود.
- مرور برنامه محصول
- تعیین زارع و مذاکره و راهنمایی او و تحویل زمین به او. قبلا این زمین حداقل 6 زارع داشت ولی در حال حاضر فقط اوستاحر زمین را در اختیار دارد و با ماشین آلاتی که دارد و کارگران ارزانی که برای همه زمینهایش (حدود 20 هکتار) سازماندهی کرده ، نسبتاً خوب و با هزینه کم از پس کار بر میآید.
- تحویل بذر و کود شیمیایی
- بهرهبرداری (روشن و خاموش کردن ، روغن کاری) نگهداری (عیب یابی و رفع عیب و PM) برق، چاه، پمپ و الکتروموتور و تابلو برق و کلید اتوماتیک و اتاقک چاه
- …………..
برنامه منابع
در این قسمت جدولی از منابع لازم برای انجام کار از مواد اولیه ، ابزار ، ماشین آلات ، منابع انسانی و میزان هر کدام و هزینه لازم تعیین میشود و برنامه ریزی متناسب انجام می شود.
سناریوی کاشت، داشت و برداشت
این بخش بسیار شبیه فرآیند بهره برداری است اما به زبان ساده و توصیفی و با در نظر گرفتن مقادیر و آنالیزها مرور میشود و در واقع بیان موضوع از زبان یک کشاورز ماهر است. این بخش کمک زیادی به مدیر مزرعه و میناب میکند تا فرآیند را به زبان ساده تشریح کند و به خاطر بسپارد.
در اسفند ماه تا اواسط فروردین خزانه ایجاد می شود. 10 روز برای ایجاد خزانه توسط یک نفر (خود میراب) و یک دستیار با استفاده از یکدستگاه تیلر یا تراکتور باغی کار انجام می شود. بذر و کود و پوشش پلاستیکی استفاده می شود. توجه شود که آب سرد چاه در این زمان عامل منفی است.
آماده سازی زمین ، کرت بندی و تسطیح با تراکتور بزرگ و 2 نفر ماهر در مدت 7 روز انجام می شود. کود پاشی توسط 2 نفر در دو روز انجام میشود. از تراکتور کودپاش نیز میشود استفاده کرد. نشا در 4 هکتار زمین توسط دستگاه نشاگر در 4 روز انجام میشود………………………………………………..
سازماندهی نگهداری و فروش محصول
نمونه ای از سازماندهی برای نگهداری و فروش محصول برای راهنمایی کشاورز در ادامه ارائه شده است.
در حال حاضر شالی در سر زمین و فوری بعد برداشت فروخته میشود. به سه دلیل عمده این کار صورت می گیرد. نبود انبار مناسب و احتمال سرقت و سازماندهی نشدن ارتباطات فروش. ممکن است برای فروش محصول به بازار بتوان تا عید یا بعد آن محصول را نگهداشت و کم کم به بازار تزریق کرد یعنی تقریباً ماهی 2 تا 3 تن که هم مسئولیت اجتماعی را به جا آورد و هم با قیمت مناسب فروخت. با نگهداری شالی محصول بهتر و با کیفیت تری تحویل مشتری میشود و شاید بهتر باشد دو یا سه تن شالی را ماهانه تبدیل به برنج کرد و با قیمت پایین تر از بازار ، وارد بازار نمود.
هدف گذاری و برنامه توسعه تأسیسات ، محصول، عملیات
در نهایت بعد از تبیین عملیات بهره برداری توسعه فعالیتها می بایست برنامه ریزی شود.
ساماندهی و بهسازی
افزایش عملکرد (در هکتار) و درآمد
استفاده از شیوه های ترویجی نظیر زمانبندی عملیات داشت ، کود به موقع ، سم مناسب ، کافی و به موقع و … و استفاده از کارشناسان دولتی و خصوصی می تواند به افزایش درآمد کمک کند.
هدف گذاری برنامه
در نهایت اهداف کمی برای برنامه توسعه تعیین میشود