کره پسته

پسته درخت کوچکی است که سرچشمهٔ آن خاورمیانه و آسیای میانه است و در کشورهایی مانند ایران، سوریه، ترکمنستان و غرب افغانستان رشد می‌کند. این درخت دانه‌هایی تولید می‌کند که به عنوان غذا مصرف می‌شود. پسته واژه‌ای فارسی است که از طریق زبان لاتین وارد زبان‌های اروپایی شده است.

پسته درختی است خزان‌کننده با برگ‌های گرد چرمی شکل.

leaf & fruit
pistachio: leaf & fruit

با اینکه درخت پسته می‌تواند بیش از ۱۰ متر ارتفاع داشته باشد، ارتفاع آنها در باغ به ندرت از پنج متر بیشتر می‌شود. درخت پسته برای زنده ماندن در دوره‌های طولانی خشکسالی با برگ‌های چرمی و سیستم ریشه‌ای گسترده سازگاری خوبی دارد. درختان پسته دوره جوانی طولانی دارند و قبل از شش سالگی تعداد کمی آجیل تولید می‌کنند. درخت پسته به‌طور کلی عمودی است هر چند این امر با توجه به رقم متفاوت است. پسته به صورت جانبی بر روی شاخه‌های یک ساله بار می‌دهد و وقتی درختان بالغ می‌شوند، الگوی باردهی متناوب ایجاد می‌کنند که در آن جوانه‌های میوه در شاخه‌های رشد کرده در فصل جاری کاهش می‌یابد. دلیل باردهی سنگین در یک سال و باردهی سبک درسال بعد به عوامل بسیاری برمی‌گردد. این عوامل شامل آب‌وهوا در زمان گل‌دهی و تأثیر آن بر تشکیل میوه، تجمع کربوهیدرات، قرار گرفتن در معرض نور، تکنیک‌های هرس مورد استفاده، تکنیک‌های نازک کردن و سایر شرایط محیطی است.

عکس درخت پسته

میوه درخت پسته عبارت است از مغزی است که دارای شکل بیضی توپر همانند توپ راگبی یا تخم مرغ با رنگهای سبز تا زرد بوده که داخل سه پوسته قرار میگیرد پوسته اول که خارجی ترین لایه است همانند لایه خارجی گردو، پس از برداشت محصول جدا شده و در اکثر موارد دور ریخته میشود. لایه بعدی که معمولا در آجیل فروشیها، پسته را با این پوست میشناسیم  یک لایه سفت و سخت میباشد و از مغز پسته محافظت می‌کند و انواع پسته نیز بر اساس شکل این لایه نامگذاری میشوند. پسته فندقی، اکبری، کله قوچی، احمدآقایی یا دیگر اسامی. لایه بعدی، یک لایه نرم است که به مغز پسته چسبیده و معمولا با مغز پسته تناول میشود.

محققان بر این باورند که درخت پسته از 9000 سال پیش در خاورمیانه و آسیای مرکزی بدلیل وجود آب و هوای خشک و گرم و زمستان‌های بسیار معتدل، وجود داشته وسپس به نواحی دیگر از جمله آمریکا، ترکیه، چین، سوریه و مناطق دیگر برده شده است. زمانهای بسیار زیادی طول کشید تا مصرف پسته از انحصار  خانواده های خاص مانند شاهان و امپراتورها خارج شده و در اختیار عموم قرار گیرد. امروزه تقریبا در سبد محصولات تمام خانواده ها قرار گرفته و مصرف آن و در نتیجه سطح زیر کشت آن در حال افزایش است

گمان می‌رود که درخت پسته حدود ۴–۳ هزار سال قبل در ایران اهلی شده و مورد کشت و کار قرار گرفته است

اندازه هردانه پسته اگرچه کوچک به نظر میرسد اما از نظر ارزش غذایی بسیار قابل توجه است.

به عنوان نمونه در یکی از گزارشات ارزش غذایی 28 گرم پسته به شرح زیر بیان کردند:

  • 159 کالری
  • 8 گرم کربوهیدرات
  • 3 گرم فیبر
  • 6 گرم پروتئین
  • 13 گرم چربی (90 درصدش غیراشباع است و برای قلب، سالم)
  • 6 درصد از RDI پتاسیم
  • 28 درصد از RDI ویتامین B6
  • 11 درصد از RDI فسفر
  • 21 درصد از RDI تیامین
  • 41 درصد از RDI مس
  • 15 درصد از RDI منگنز

 RDI یعنی مقدار مواد مغذی مورد نیاز روزانه (The Reference Daily Intake).

 پسته منبعی بسیار غنی از انواع پروتئین و آمینو اسیدها، فیبر، آنتی اکسیدان‌ها،  چربی غیراشباع سالم و  ویتامین B6 به حساب می‌آید.

 

پسته به همراه بادام هندی و انبه از خانواده Anacardiaceae است. گونه پسته‌ای که به صورت تجاری برای آجیل‌های خوشمزه آن کشت می‌شود، Pistacia vera است. گونه‌های دیگر پسته عبارتند از P. atlantica و P. terebinthus و این گونه‌ها برای اصلاح پایه نهالستان و برنامه‌های پرورش گرده‌افشان کشت شده‌اند.

 

250px Jardin alpin Jardin des plantes Mus%C3%A9um fleurs m%C3%A2les Pistachier 22 avril 2011

درختان پسته دوپایه‌ای هستند و گل‌های نر و ماده آن روی درختان جداگانه قرار دارند. گل‌های نر و ماده هر دو کوچک و بدون گلبرگ هستند و در بهار قبل از برگ‌ها به صورت خوشه ظاهر می‌شوند. پسته توسط باد گرده‌افشانی می‌کند. پس از گرده‌افشانی، پوسته داخلی و بیرونی آجیل‌های بارور شده به اندازه کامل بزرگ می‌شود و سپس هسته رشد می‌کند تا پوسته را پر کرده و شکافته شود. در آغاز پاییز آجیل‌ها کاملاً بالغ می‌شوند و می‌توان آنها را از درخت چید.

 

پسته برای رسیدن به بلوغ میوه نیاز به تابستان گرم طولانی دارد. یک دوره بدون یخبندان بیش از ۲۰۰ روز برای اطمینان از رشد گل‌ها و رسیدن میوه ضروری است.[۱۰]

 

با اینکه درختان پسته دوره‌های خشکسالی را تحمل می‌کنند، برای تولید آجیل تجاری، رطوبت کافی خاک در طول فصل رشد ضروری است. اطمینان از رطوبت کافی خاک همچنین رشد خوب درختان جوان، عملکرد خوب و کیفیت مغز و سلامت درخت را تضمین می‌کند. در حال حاضر مصرف آب آبیاری از ۹ میلیون لیتر در هکتار در برخی مناطق تا ۲ میلیون لیتر در هکتار در باغ‌های دیگر متغیر است.

330px 860631 Pistachio IMG 6869 2

تولیدکنندگان پسته در جهان

 

پنج کشور برتر تولیدکننده پسته – سال ۲۰۲۰
کشور میزان تولید (تن)
40px Flag of the United States.svg ایالات متحده آمریکا ۴۷۴٬۰۰۴
40px Flag of Turkey.svg ترکیه ۲۹۶٬۳۷۶
40px Flag of Iran.svg ایران ۱۹۰٬۰۰۰
40px Flag of the People%27s Republic of China.svg چین ۸۰٬۲۲۷
40px Flag of Syria %282025 %29.svg سوریه ۶۹٬۴۰۳
 در کل دنیا ۱٬۱۲۵٬۳۰۵
250px Chart pista

مقایسه میزان تولید پسته در ایران با سایر تولیدکنندگان اصلی این محصول[۳]

250px Pista Yield chart
مقایسه بهره‌دهی باغات پسته در کشورهای اصلی تولیدکننده. اعداد بر حسب هکتوگرم (۱۰۰ گرم) بر هکتار هستند. مقایسه آن با نمودار تولید سالیانه پسته نشان می‌دهد اگرچه ایران بزرگ‌ترین تولیدکننده پسته جهان است، اما میزان باردهی درختان مزارع خیلی کمتر از رقبا بوده و سطح زیرکشت درختان پسته بسیار زیاد است.

ایران و ایالات متحده آمریکا، دو کشور اصلی در زمینهٔ تولید و صادرات پسته در جهان به‌شمار می‌روند. به‌طوری‌که حدود هفتاد تا هشتاد درصد تولید سالانه پسته در اختیار این دو کشور بوده است.

در سال ۱۹۲۹ دانشمند گیاه‌شناسی آمریکایی ویلیام ای. وایتهوس برای جمع‌آوری بذرهای مناسب پسته به ایران مسافرت کرد. او پس از سه سال با یک کیسه تقریباً ۱۰ کیلویی از بذرهای به دقت انتخاب شده به آمریکا بازگشت. از آنجایی که درخت پسته ۷ الی ۱۰ سال طول می‌کشد تا کاملاً رشد کند وایتهوس نتایج تحقیق خود را چندین سال بعد متوجه شد. از بین تمام بذرهایی که وایتهوس انتخاب کرده بود تنها یک مورد قابل استفاده در خاک کالیفرنیا بود که او آن را «کرمان» نامید. بعدها دانشمندان این پسته کرمان را با پیوند زدن به پایه‌های قوی تر تقویت کردند.

نتایج تحقیقی که در سال ۲۰۲۰ منتشر شده است نشان می‌دهد، تقریباً نیمی از پسته توزیع شده در جهان در سال ۲۰۱۹ توسط ایالات متحده آمریکا تأمین شده است که دلیل آن افت تولید پسته در ایران به میزان ۷٪ بوده است. دلایل این کاهش تولید تحریم‌های تجاری ایالات متحده آمریکا علیه ایران، تغییرات آب و هوایی، و ضعف در مدیریت اقتصادی و آبیاری بوده است.

تولید و صادرات پسته در جهان

در فاصلهٔ سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۴ میلادی، ایران، ایالات متحده آمریکا، ترکیه، سوریه و اتحادیه اروپا، پنج تولیدکننده اصلی پسته در جهان بوده‌اند.

در سال ۲۰۱۴ میلادی، ایران با صادر کردن بیش از ۱۹۱ هزار تن پسته بزرگ‌ترین صادرکننده این محصول در دنیا شناخته شد. ایالات متحدهٔ آمریکا نیز با صادر کردن حدود ۱۳۸ هزار تن پسته، به عنوان دومین صادرکنندهٔ پسته در جهان، در سال ۲۰۱۴ میلادی شناخته شد. سومین صادرکنندهٔ پسته در جهان ترکیه بود. ترکیه در سال ۲۰۱۴ توانست حدود ۳ هزار تن پسته را صادر نماید و به لحاظ صادرات پسته در مقام سوم جهان قرار گرفت.

صادرات پستهٔ ایران در سال ۱۳۸۹ معادل ۱۵۰ هزار تن بوده است. یکی از برتری‌های ایران در صادرات پسته موقعیت جغرافیایی این کشور است. با امکان آسان حمل و نقل، ایران راحتی می‌تواند بازار را از در کشورهایی مانند چین از آن خود کند.

آمریکا به منظور جلوگیری از ورود پستهٔ ایران به بازارهای خود، تعرفه ۲۴۱ درصدی بر پسته ایرانی مقرر کرده است.

پسته در ایران

میزان تولید پسته در ایران سالانه حدود ۵۷۵ هزار تن است و تنها ۱۰ درصد از این محصول مصرف داخلی دارد و ۹۰ درصد دیگر صادراتی است. مصرف سالیانهٔ پسته برای هر خانوادهٔ ایرانی حدود ۲ کیلوگرم است.[۲۴] تولید و صادرات پسته ایرانی، سالانه در حدود ۱٫۴ تا ۱٫۷ میلیارد دلار برای ایران، درآمدزایی می‌کند. شهرستان رفسنجان، شهرستان زرند، شهرستان سیرجان، شهرستان انار، شهرستان بردسکن، شهرستان مه ولات، شهرستان خلیل‌آباد، شهرستان دامغان، شهرستان کاشمر، شهرستان سبزوار، شهرستان بوئین زهرا، شهرستان ابرکوه، شهرستان بافق و شهرستان بهاباد مراکز اصلی تولید پسته در ایران به‌شمار می‌آیند و ۸۰ درصد پسته تولیدشده در ایران، از این مناطق به‌دست می‌آید.

آمریکا پسته را به‌صورت مکانیزه تولید می‌کند و همین امر موجب شده که محصول این کشور در هر هکتار ۳ تن و سه برابر محصول تولیدی ایران در هر هکتار باشد.

در سال ۱۳۹۳ صادرات پستهٔ ایران به کشورهای اروپایی از ۹۰ هزار تن در سال به ۱۰ هزار تن کاهش یافته بود.[نیازمند منبع]

یکی دیگر از مشکلات صادرکنندگان استفاده بی‌رویه سم در باغ‌های پسته است که سهم اندک پستهٔ ایران در بازارهای اروپایی را با خطر مواجه می‌کند. اتحادیه اروپا در این مورد قوانین سخت‌گیرانه‌ای دارد و اگر این بازار از دست برود پستهٔ آمریکا در زمان کوتاهی بازار ایران در اروپا را تصاحب می‌کند.[۲۶]

درخت پسته

پسته گیاهی است که از دیرباز در نقاط مختلف ایران کشت می‌شده است و جنگل‌های وحشی پسته در ناحیه شمال شرق ایران به ویژه مرز افغانستان و ترکمنستان وجود دارد و . درخت پسته عمر بسیار طولانی دارد و می‌تواند تا ۳۰۰ سال عمر کند. درختان پستهٔ کاشته شده، از حدود سال هفتم تا دهم پس از کاشت به محصول دهی قابل توجه و در سال بیستم به بالاترین میزان محصول دهی می‌رسند. این درخت برگ ریز است و می‌تواند تا ۱۰ متر رشد کند و به‌طور میانگین ۵۰کیلوگرم محصول در یک دورهٔ دو ساله تولید کند. پسته گیاهی بیابانی و مقاوم است و می‌تواند خاک‌های با شوری بالا و دماهای بین -۱۰ درجه در زمستان و +۴۸ درجه سانتی گراد در تابستان را تحمل کند. این درخت برای محصول دهی نیاز به تابستان‌های گرم و خشک و خاک با زهکشی بالا دارد و در مناطق مرطوب یا سردسیر محصول دهی و رشد خوبی ندارد.[۲۷]

انواع پسته

به‌طور کلی انواع پسته به دو گروه گرد و دراز تقسیم‌بندی شده‌اند؛ که به نام‌های کله قوچی، فندقی و اکبری… ولی به‌طور سنتی در ایران حدود ۹۰ گونه از پسته شناخته شده است؛ که تعدادی از آن‌ها به صورت گسترده و تجاری و برخی به صورت پراکنده و محدود کشت می‌شوند.

مهم‌ترین ارقام تجاری پسته ایران عبارتند از :پسته اکبری، پسته خنجری، پسته کله قوچی، پسته احمدآقایی، پسته فندقی یا اوحدی.

جغرافیای پسته: تکمیل خواهد شد

روش های مصرف پسته

1- آجیل به صورت خام، بوداده، شور یا طعم های دیگر

2- خلال پسته: تهیه انواع شیرینی، غذاهایی مانند مرصع پلو و یا آش شله زرد

3- پودر پسته: عمدتا در قنادی و شیرینی پزی ها

4- خمیر پسته:تهیه انواع شیرینی، انواع بستنی و نیز به عنوان کره

5- کره پسته: در وعده های صبحانه و عصرانه

مراحل تبدیل پسته به کره

1- انتخاب پسته :اولین مرحله در تولید کره پسته، انتخاب پسته است

  • پسته دهان بسته:  معمولا بهترین انتخاب، پسته دهان بسته است
  • پسته های ریز و شکسته: از آنجائیکه این پسته به لحاظ بصری جلوه جالبی ندارد بنابراین ترجیح داده میشود به شکل کره پسته وارد بازار شده و مصرف شود.
  • پسته خام یا رسیده: انتخاب پسته خام یا رسیده برای تبدیل به کره شاید سلیقه شخصی باشد

2- دو پوسته کردن مغز پسته: تعداد کمی از تولید کنندگان کره پسته،  علیرغم تحمیل هزینه تمام شده بالا،  لایه سوم(داخلی ترین لایه) که به مغز پسته چسبیده است را جدا می‌کنندکه باعث بالاتر رفتن کیفیت کره پسته می‌شود.

3- برشته کردن و بودادن: این مرحله موجب ایجاد طعم های متفاوت در کره تولیدی خواهد شد.

4- خمیر کردن: در این مرحله ابتدا پسته خورد شده و سپس در داخل دستگاه های خاص صنعتی تا جائیکه به خمیر تبدیل شود هم زده می‌شود.

5- افزودن مواد نگهدارنده و ورز دهنده

6- افزودن عسل، شیره یا شکر

7- بسته بندی در ظروف شیشه یا پت

منابع

  1. ↑ ویکی پدیا
  2.  AL-Saghir, M.G. , and D.M. Porter. 2012. Taxonomic revision of the genus Pistacia L. (Anacardiaceae). American Journal of Plant Sciences, 3: 12-32.
  3. ↑ «FAOSTAT». www.fao.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۷-۲۲.
  4. ↑ پرش به بالا به:۳٫۰ ۳٫۱ «FAOSTAT». www.fao.org. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۲۹.
  5. ↑ «Pistachio global export and top exporting countries». Tridge. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۲۷.
  6. ↑ “World Pistachio Production by Country”. AtlasBig (به انگلیسی). 1970-01-01. Retrieved 2022-04-15.
  7. ↑ «میانگین برداشت پسته ایران در هکتار یک سوم میانگین جهانی است| دلالان قیمت پسته را غیرواقعی می‌کنند». خبرگزاری بازار. ۲۰۲۱-۰۷-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۱۵.
  8. ↑ «عملکرد تولید پسته ایران در مقایسه با جهان». پسته دون. ۲۰۲۰-۰۲-۲۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژانویه ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۱۵.
  9. ↑ 1827 (۲۰۲۱-۱۱-۱۴). «چالش‌های تولید و صادرات پسته». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۱۵.
  10. ↑ پرش به بالا به:۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ Wilkinson، Jennifer (۲۰۰۵). Nut Grower’s Guide: The Complete Handbook for Producers and Hobbyists. Landlinks Press. ص. ۱۷۶. شابک ۰۶۴۳۰۹۹۳۴۴.
  11. ↑ پرش به بالا به:۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ ۱۰٫۴ ۱۰٫۵ Wilkinson، Jennifer (۲۰۰۵). Nut Grower’s Guide: The Complete Handbook for Producers and Hobbyists. Landlinks Press. ص. ۱۷۷. شابک ۰۶۴۳۰۹۹۳۴۴.
  12. ↑ پرش به بالا به:۱۱٫۰ ۱۱٫۱ Wilkinson، Jennifer (۲۰۰۵). Nut Grower’s Guide: The Complete Handbook for Producers and Hobbyists. Landlinks Press. ص. ۱۷۸. شابک ۰۶۴۳۰۹۹۳۴۴.
  13. ↑ پرش به بالا به:۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ ۱۲٫۴ Wilkinson، Jennifer (۲۰۰۵). Nut Grower’s Guide: The Complete Handbook for Producers and Hobbyists. Landlinks Press. ص. ۱۸۰. شابک ۰۶۴۳۰۹۹۳۴۴.
  14. ↑ Wilkinson، Jennifer (۲۰۰۵). Nut Grower’s Guide: The Complete Handbook for Producers and Hobbyists. Landlinks Press. ص. ۱۸۱. شابک ۰۶۴۳۰۹۹۳۴۴.
  15. ↑ پرش به بالا به:۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ Wilkinson، Jennifer (۲۰۰۵). Nut Grower’s Guide: The Complete Handbook for Producers and Hobbyists. Landlinks Press. ص. ۱۸۲. شابک ۰۶۴۳۰۹۹۳۴۴.
  16. ↑ «FAOSTAT». www.fao.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۰۳.
  17. ↑ «FAOSTAT». www.fao.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۰۵.
  18. ↑ پرش به بالا به:۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ ۱۷٫۳ ۱۷٫۴ زویی توماس (۴ آبان ۱۳۹۶). «باغ‌های پسته؛ صحنه رویارویی ایران و آمریکا». بی‌بی‌سی فارسی.
  19. ↑ «History | American Pistachio Growers». americanpistachios.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۲۷.
  20. ↑ «The Food Timeline: history notes–salad». www.foodtimeline.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۱۰.
  21. ↑ Champion, Marc (2020-02-21). “The U.S. -Iran pistachio war is heating up”. Bloomberg Businessweek. Retrieved 2020-02-24.
  22. ↑ «لابی آمریکا و رژیم صهیونیستی در زمینه بازار پسته». آمریکا نگاه نو. ۲۰۱۳-۰۲-۲۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ اوت ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۰۸-۱۷.
  23. ↑ پرش به بالا به:۲۲٫۰ ۲۲٫۱ «Pistachios: World Markets and Trade» (PDF). وب سایت رسمی وزارت کشاورزی ایالات متحده، بخش سرویس کشاورزی خارجی. فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲ آوریل ۲۰۱۶.
  24. ↑ «خبر آنلاین». دریافت‌شده در ۲۰۱۲-۰۱-۲۷.
  25. ↑ یادکرد خالی (کمک)
  26. ↑ یادکرد خالی (کمک)
  27. ↑ «کاهش ۳۰ درصدی صادرات پسته ایران در سال ۹۴». دویچه وله فارسی. ۲۶ مارچ ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۷ مارچ ۲۰۱۶. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  28. ↑ «Download Limit Exceeded». citeseerx.ist.psu.edu. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۱۳.
  29. ↑ یادکرد خالی (کمک)
  30. ↑ فارسی: توضیحات هفته نامه محلی “رفسنجان” در سال 1374 در مورد چگونگی شناسایی پسته اکبری, 2020-08-27
  31. ↑ zahra alizade (۲۰۲۴-۰۷-۰۹). «معرفی انواع پسته». شرکت بازرگانی خشکبار سبز.
  32. ↑ پرش به بالا به:۳۱٫۰ ۳۱٫۱ Mohammadifard, N; Salehi-Abargouei, A; Salas-Salvadó, J; Guasch-Ferré, M; Humphries, K; Sarrafzadegan, N (May 2015). “The effect of tree nut, peanut, and soy nut consumption on blood pressure: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled clinical trials”. The American Journal of Clinical Nutrition (Systematic Review & Meta-Analysis). 101 (5): 966–82. doi:10.3945/ajcn.114.091595. ISSN 0002-9165. PMID 25809855.
  33. ↑ Sarah K Gebauer, Sheila G West, Colin D Kay, Petar Alaupovic, Deborah Bagshaw, Penny M Kris-Etherton (09/03/2008). “Effects of pistachios on cardiovascular disease risk factors and potential mechanisms of action: a dose-response study”. The American Journal of Clinical Nutrition (به انگلیسی). {{cite web}}: Check date values in: |تاریخ= (help)
  34. ↑ «α-Carotene, β-Carotene, β-Cryptoxanthin, Lycopene, Lutein, and Zeaxanthin».
  35. ↑ «Pistachio Nuts Reduce Triglycerides and Body Weight by Comparison to Refined Carbohydrate Snack in Obese Subjects on a 12-Week Weight Loss Program».
  36. ↑ «Pistachio diet improves erectile function parameters and serum lipid profiles in patients with erectile dysfunction».
  37. ↑ «Effects of pistachios on the lipid/lipoprotein profile, glycemic control, inflammation, and endothelial function in type 2 diabetes: A randomized trial».
  38. ↑ Mabberley, D. J. (1993). The Plant Book. Cambridge: Cambridge Univ. Press. p. 27. ISBN 0-521-34060-8.
  39. ↑ «عوارض منفی مصرف زیاد پسته». مشرق‌نیوز. ۳۰ مهر ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۲۵ تیر ۱۳۹۵.
  40. ↑ «چرا دختران باید پسته بخورند». پارسی طب. پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  41. ↑ Nash SD, Nash DT. Nuts as part of a healthy cardiovascular diet. Curr Atheroscler Rep 2008; 10(6):529-35